Cách thị xã Lào Cai gần 70 km, Bắc Hà - một địa chỉ du lịch không còn xa lạ với du khách, cho dù nó không nổi tiếng bằng Sa Pa. Đến với Bắc Hà là đến với nét văn hoá độc đáo của đồng bào dân tộc Mông Hoa. Chợ rượu và “bản rượu” Bắc Hà là một trong những nét văn hoá độc đáo nhất của cao nguyên trắng này.

Uống và uống nhiều rượu là một trong những thói quen của người Mông. Đi chợ mà không ăn thịt, không uống rượu say thì không đáng mặt một Mông nam nhi. Có nghĩa là rượu được bán ở bất cứ nơi nào người Mông có mặt, nhưng rượu Mông trở thành nổi danh thì chỉ ở Bắc Hà này mới có. Chẳng thế mà người Pháp từng phải ghi nhận “Bắc Hà là đất có rượu ngô ngon nổi tiếng”. Vào những phiên chợ sáng chủ nhật hàng tuần, chợ rượu Bắc Hà họp thành dãy dài, bán hàng là các bà già váy áo rực rỡ cùng can lớn can bé, người nào cũng sẵn sàng rót rượu và mời khách nếm thử.

Có nhiều bản làng nấu rượu ngô và cung ứng cho chợ Bắc Hà, nhưng rượu ngon và nổi tiếng nhất phải là rượu được nấu ở Bản Phố, một bản Mông cách thị trấn Bắc Hà khoảng 4 km. Không phải ngẫu nhiên mà tại Bản Phố, diện tích trồng lúa có 82 héc ta, mà đất để trồng ngô lên đến 300 hecta. Ông Giàng Seo Sùng, hơn 50 tuổi, chủ tịch UBND xã cho hay: “Bố mình nói là ông mình đã nấu rượu ngô từ lâu lắm rồi, hơn một trăm năm nay rồi, xã mình vừa được báo cáo hội nghị toàn huyện về nấu rượu ngô!”. Cái rượu ngô ở Bản Phố rất lạ kỳ, cả xã hơn 500 hộ, nhà nào nấu cũng được, nhà nào nấu cũng ngon, bí quyết không có gì đáng giấu: Ngô vàng, ngô trắng đều được. Luộc lên để nguội và rắc men, ủ khoảng ba ngày rồi bỏ vào chõ gỗ, đưa lên chảo cất cách thủy, cứ ba cân ngô được một lít rượu. Rượu Bản Phố thông dụng được lấy khoảng 42-45 độ, châm lửa đốt cháy như xăng, uống vào lúc đầu thấy hăng hăng, nhưng lát sau thì ngọt giọng, mềm môi và thấy lâng lâng những chân tay, xương khớp!

Bí quyết duy nhất của người Bản Phố chính là nguồn nước từ suối Háng Dế, và một tiểu khí hậu chỉ riêng của thung lũng Bản Phố này. Bằng chứng là một số người từ nơi khác đến nấu, rượu rất ngon, nhưng người bản Phố đi nơi khác mở lò cất rượu thì thất bại! Rượu ngô ngon, nhắm với thịt trâu khô, hay trong các đám cưới, đám ma, nhất là các lễ cúng rừng dịp 2/2 âm lịch, hay lễ đón cơm mới từ 15 đến 20 tháng 9 âm lịch, đó là cơ hội để người Mông Bản Phố dâng thứ rượu lạ lùng của mình lên trời đất.

Những hình ảnh dưới đây vừa được chụp trước thềm năm mới về “bản rượu” nổi tiếng này.